Iako ga često miješamo sa običnom hladnoćom, mraz je specifična pojava koja se dešava neposredno uz tlo. Za poljoprivrednike u Republici Srpskoj, on je često razlika između bogate berbe i potpune štete.
Kako nastaje mraz?
Mraz ne “pada” sa neba kao snijeg. On nastaje procesom koji se zove depozicija (ili mrazna sublimacija). To je trenutak kada se vodena para iz vazduha, zbog veoma niske temperature tla, direktno pretvara u kristale leda, preskačući tečno stanje (kišu).
Da bi nastao onaj tipični, bijeli mraz, potrebna su tri uslova:
- Temperatura površine tla ispod 0°C.
- Vedra noć (oblaci djeluju kao deka koja zadržava toplotu zemlje; bez njih, toplota odlazi u svemir).
- Tiho vrijeme bez vjetra (vjetar miješa topliji i hladniji vazduh i sprečava hlađenje tla).
Vrste mraza koje najčešće viđamo kod nas:
- Radijacioni mraz (Bijeli mraz): Nastaje tokom vedrih i tihih noći. To su oni prelijepi bijeli kristali koje vidimo na travi i krovovima automobila. Obično nije previše opasan ako kratko traje.
- Advektivni mraz (Crni mraz): Mnogo opasniji tip. Nastaje kada naglo prodre velika masa veoma hladnog vazduha. Kod njega nema bijelih kristala leda, ali biljke “pocrne” jer se voda unutar njih smrzne i pokida ćelije. Ovaj mraz “ubija” voće čak i kad ima vjetra.
Zašto je aprilski mraz najopasniji?
U martu i aprilu vegetacija se budi. Dok je drvo u fazi mirovanja, može izdržati i -15°C. Međutim, kada voćka procvjeta, temperatura od samo -2°C ili -3°C u trajanju od par sati može potpuno uništiti zametke plodova.
Zanimljivost: Da li ste znali da je vazduh najhladniji upravo u zoru, neposredno prije izlaska sunca? Zato se najveće štete od mraza dešavaju baš u tim ranim jutarnjim satima